Close

Galeria

O purpurce

Purpurka to nazwa charakterystycznej chusty noszonej na Górnym Śląsku,  wykonanej
z kretonu w kolorze ciemnej czerwieni, z drukowanymi motywami kwiatowymi dookoła, wiązanej z tyłu głowy. Purpurka ma dwie cechy charakterystyczne: nosiły ją tylko
i wyłącznie mężatki,  zakładały ją wyłącznie do stroju paradnego przeznaczonego
na uroczystości rodzinne, kościelne i patriotyczne.

Purpurki były znane i wykorzystywane przede wszystkim w przemysłowej części Górnego Śląska, w Piekarach Śląskich, Mysłowicach, okolicach Bytomia, Katowic, Zabrza i Chorzowa.  Spotykane były również w Raciborzu i Wrocławiu.

Popularny sposób wiązania tejże chustki określano „na Polkę”. Ważną kwestią na którą należy zwrócić uwagę pozostaje fakt, iż purpurki nie wiązało się samodzielnie. Zawsze konieczna była pomoc innej osoby. Stąd w nazwie projektu „Instrukcja obsługi”.

W niektórych miejscowościach purpurki  były też używane jako chustki czepinowe. Prof. dr hab.  Barbara Bazielich (1929 – 2017), polska etnograf, specjalizująca się w tematyce  strojów, sztuki ludowej oraz muzealnictwa etnograficznego w książce „Śląskie stroje ludowe” tłumaczyła:  purpurka miała rozmiary 86-88 na 95-96. Była wykonana z tkaniny z purpurowym, czerwonym tłem z bordiurą drukowaną w motywy róż, drobnych kwiatów i liści w kolorze biało – szarym, zielonkawym i czerwonym”. Zwracała również uwagę, iż w okresie Wielkiego Postu , Adwentu oraz podczas żałoby nie noszono chustek w kolorze purpury, ale białe z obrzeżem w małe bukieciki na tle czerwono-brązowo-czarnym.

Purpurka ( na Śląsku nazywana czasami „żurokiem”) jest jednym z elementów tzw. stroju bytomskiego (rozbarskiego) –  jednej z odmian śląskiego stroju ludowego.

Prof. dr hab. Barbara Bazielich podkreślała:  Ubieranie się „po chłopsku” znaczyło tyle, co „po polsku”, „po śląsku”. (…) Przykładem może być wiązanie chustki „na Polka”, „buty polskie”, ubieranie się „po polsku”, „po śląsku”, „w suknię cieszyńską” itp. „Po polsku”, „po śląsku” ubierały się kobiety i mężczyźni, członkowie polskiej organizacji „Sokół”, „Matki Polki”, kół śpiewaczych, chórów, amatorskich teatrów itp..

Określenie „Matki Polki” dotyczy członkiń Związku Towarzystw Polek (najpierw Związek Towarzystw Kobiecych) – polskiej,  patriotyczno-narodowej, górnośląskiej organizacji kobiecej.

Purpurka to  szczególnie interesujący  element stroju ze względu na kontrast pomiędzy prostą formą chusty i skomplikowaniem jej wiązania – innym dla każdej miejscowości – ważnego dla poczucia tożsamości oraz dla poczucia wartości grupy. Funkcja społeczna purpurki przejawia się również w tym, że nie sposób zawiązać ją prawidłowo bez udziału drugiej osoby. Kultywowanie zwyczaju noszenia tej chusty prowokuje więc interakcję z innym członkiem grupy.

Purpurką, jej pochodzeniem, historią, sposobami wiązania od lat interesuje się Małgorzata Pietrzak z Regionalnego Instytutu Kultury w Katowicach, inicjatorka projektu „Purpurka na Polkę. Instrukcja obsługi”.

Małgorzata Pietrzak jest autorką artykułu „Purpurka na Polkę. Kto to potrafi?”, opublikowanym w „Narracja, obyczaj, wiedza… O zachowaniu niematerialnego dziedzictwa kulturowego” pod red. Agnieszki Przybyły – Dumin. Jest to publikacja wydana przez Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny” w Chorzowie, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie – Skłodowskiej i Narodowy Instytut Dziedzictwa w 2016 roku.